Η βροντόλυρα του γέρο-Πίσκοπου

Παλαιά όργανα

Πρόκειται για την παλαιότερη βροντόλυρα γνωστή σε εμάς, με πιθανότερη χρονολογία κατασκευής τις αρχές ή τα μέσα του 19ου αιώνα. Η βροντόλυρα του γερο-Πίσκοπου εκτίθεται στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης. Ο ιδιοκτήτης και εκτελεστής της, Νικόλαος Πισκοπάκης, γεννήθηκε στον Κουρνά Αποκορώνου το 1866 και έζησε έως το 1936, ασκώντας στο Ρέθυμνο το επάγγελμα του τσαγκάρη αρχικά και αργότερα του καφετζή. Ήταν όμως και περιζήτητος λυράρης της εποχής αυτής.

Το όργανο δεν έχει την τυπική αχλαδόσχημη μορφή, καθώς το ηχείο έχει σχεδόν ημισφαιρικό σχήμα θυμίζοντας περισσότερο λαούτο με κοντό βραχίονα. Η κεφαλή είναι επίπεδη. Στην πρόσοψή της φέρει σκάλισμα κρητικής ξυλογλυπτικής τεχνοτροπίας, με τρεις οπές για την τοποθέτηση κάθετων ξύλινων κλειδιών, και μία οπή για τη θέση του κλέφτη. Τα κλειδιά που σώζονται σήμερα είναι όλα διαφορετικά. Το νεότερο είναι κλειδί βιολιού που έχει τοποθετηθεί στη διακοσμητική οπή πάνω από την κανονική μεσαία οπή του κλειδιού.

Η βροντόλυρα του γερο-Πίσκοπου (Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης).

Το αντηχείο, μαζί με τον βραχίονα και την κεφαλή, είναι κατασκευασμένο από ένα κομμάτι ξύλου μουριάς. Η κατανομή του πάχους των τοιχωμάτων του αντηχείου είναι αντίστροφη από την καθιερωμένη και θεωρούμενη ακουστικά ορθή. Η ουρά του σκάφους έχει μία πολύ ιδιότυπη σχεδίαση.

Η λαβή του δοξαριού του γερο-Πίσκοπου.

Το καπάκι είναι επίπεδο, κατασκευασμένο από κατράνι. Ένα νεύρο, μάλλον από το ίδιο ξύλο, είχε κολληθεί στον άξονα συμμετρίας του καπακιού. Το καπάκι έχει αρμοστεί στο σκάφος με την ίδια τεχνική της λύρας του 18ου αιώνα. Το όργανο δεν έχει χορδοδέτη. Οι χορδές δένονται σε ένα κομμάτι σύρμα που έχει στερεωθεί με στρίψιμο στη ουρά του σκάφους. Το ενεργό μήκος της χορδής είναι 26 εκ. Η ψιλή και μεσαία χορδή που φέρει σήμερα η λύρα είναι εντέρινες, ενώ η χοντρή είναι μεταλλική και μάλλον προέρχεται από χορδή λαούτου.

Τα σημάδια από τα νύχια των εκτελεστών του οργάνου στον βραχίονά του υποδεικνύουν τουλάχιστον δύο περιόδους χρήσης και μάλλον δύο διαφορετικούς λυράρηδες και κάνουν πιθανό η λύρα να ανήκε σε λυράρη προγενέστερο του γερο-Πίσκοπου, άρα και να έχει μεγαλύτερη ηλικία από την υποτιθέμενη εδώ, με βάση τη χρήση της από αυτόν.

Στο όργανο δεν υπάρχει σήμερα ψυχή, ενώ ο καβαλάρης που υπάρχει δεν έχει εμφανή σημάδια χρήσης και είναι πιθανότατα κατασκευασμένος από τον Μανόλη Σταγάκη, όταν αυτός επισκεύασε το όργανο. Σώζεται και το δοξάρι του οργάνου, περίτεχνα σκαλισμένο, και με τα κλασσικά για βροντόλυρα γερακοκούδουνα.