top banner 03
Ο Μανόλης ο Σταγάκης έχει αναγνωριστεί ως ο καλύτερος κατασκευαστής της σύγχρονης λύρας της Κρήτης. Γεννήθηκε στην Αρχοντική Ρεθύμνης το 1913 και πέθανε το 2006. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στα μουσικά δρώμενα ως λυράρης, σε ηλικία 17 ετών, συνεργαζόμενος με το γνωστό λαουτιέρη Σταύρο Ψυλλάκη (γνωστό ως Ψύλλο, 1897 – 1941, πιθανόν αυτός που καθιερώνει τη χρήση του λαούτου στο Ρέθυμνο και ο πρώτος που συνοδεύει τον Ανδρέα Ροδινό) (Ρέθεμνος.gr 2010).

Την πρώτη του λύρα την κατασκεύασε το 1934 - 1935, για δική του χρήση. Επαγγελματικά αρχίζει να ασχολείται με την οργανοποιία το 1946 ή 1947 στο Ρέθυμνο, συνεργαζόμενος αρχικά με τον οργανοποιό και ήδη γνωστό κατασκευαστή λύρας Ανδρέα Κανακάκη (1922 – 1977), και μετά από ένα ή δύο χρόνια σε δικό του οργανοποιείο. Η λύρα που μελετήθηκε από εμάς ανήκει στον Κώστα Βερδινάκη, έχει κατασκευαστεί το 1980, και μπορεί να θεωρηθεί ως δείγμα της ώριμης κατασκευαστικής περιόδου του Σταγάκη.

Το σκάφος είναι από μουριά. Η κεφαλή είναι ο τυπικός κοχλίας με κλειδιά μηχανικά. Ο βραχίονας καλύπτεται από γλώσσα κατασκευασμένη από κατράνι καλυμμένο με πλαστικό. Στο ύψος της άνω άκρης του καπακιού υπάρχει το τυπικό σκαλοπάτι για την αύξηση της γωνίας των χορδών και τη βελτίωση της εκτελεσιμότητας του οργάνου. Εδώ έχει δοθεί ήδη κλίση στο βραχίονα πριν την τοποθέτηση της γλώσσας.

Το αντηχείο έχει την κλασσική αχλαδόσχημη μορφή. Διαφοροποιείται από παλαιότερες λύρες ως προς τα άνω άκρα, όπου εδώ είναι κυρτά, συγκλίνοντα προς τον βραχίονα, και ως προς το ύψος του μέγιστου πλάτους που έχει μετατεθεί λίγο υψηλότερα από ότι στη λύρα του Ζυμπραγού.

Το καπάκι είναι κατασκευασμένο από ένα κομμάτι κατράνι που διχοτομήθηκε και κολλήθηκε αντικριστά. Το νεύρο έχει πυραμιδόμορφο σχήμα, με ελαφρά κυρτές πλευρές, πανομοιότυπο με αυτό της λύρας του 18ου αιώνα.

Η βάση της ουράς του σκάφους έχει μίας κλίση προς την πλάτη του οργάνου, για να διευκολύνει την τοποθέτησή της στο γόνατο. Ο χορδοδέτης είναι ιδιαίτερα ογκώδης, από έβενο, και στερεώνεται με σύρμα το οποίο περνιέται από οπές του χορδοδέτη και της ουράς, και στρίβεται κατόπιν πίσω από αυτήν. Ο κάτω καβαλάρης έχει το τυπικό σχήμα. Οι χορδές έχουν ενεργό μήκος 28,5 εκ.