top banner 03
Στο νησιώτικο ελλαδικό χώρο πέραν της Κρήτης, η λύρα συναντάται σήμερα κυρίως στην Κάσο και Κάρπαθο, και λιγότερο στη Χάλκη, τη Ρόδο και την Ικαρία. Παλιότερα ήταν ευρέως διαδομένη σε όλα τα νησιά του Αιγαίου και την Εύβοια, αλλά μεταπολεμικά εκτοπίστηκε σταδιακά από το βιολί (Γιαννόπουλος 2010 και σχετικές αναφορές).

Η μορφή της σημερινής λύρας αυτών των περιοχών είναι ταυτόσημη με αυτήν από το λυράκι του 19ου αιώνα της Κρήτης. Συναντώνται βέβαια πλήθος υβριδικά σχήματα, με πρόσθετο κοχλιόμορφο κλειδοθέσιο, με γλώσσα, καθώς και η σύγχρονη λύρα της Κρήτης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τετράχορδες Δωδεκανησιακές λύρες που κυριαρχούν στην περιοχή έως το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Η ύπαρξη της τετράχορδης δωδεκανησιακής λύρας έχει καταγραφεί από πλήθος λαογράφους και εθνικομουσικολόγους. Ο Σταύρος Καρακάσης (1970) τη θεωρεί ως εξέλιξη της τρίχορδης λύρας, στην προσπάθεια μίμησης του βιολιού, κάτι αντίστοιχο της κρητικής βιολόλυρας. Δεν υπάρχει όμως κανένα οργανολογικό στοιχείο, πέραν των τεσσάρων χορδών που να μπορεί να οδηγήσει σε αυτό το συμπέρασμα. Αντίθετα, η ύπαρξη τετράχορδων αχλαδόσχημων λυρών από τον 11ο αιώνα και η παρουσία τους στην Κρήτη τον 18ο αιώνα, οδηγεί μάλλον στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για πολύ παλαιά παράδοση, παρά πρόσφατος μιμητισμός. Στο ίδιο συμπέρασμα οδηγεί και η παρατήρηση τετράχορδων λυρών από τη Νίσυρο, της δεύτερης και τρίτης δεκαετίας του 20ου αιώνα, καθώς και φωτογραφίες και σκίτσα της ίδιας περιόδου.

Οι προσπάθειες βελτίωσης της ακουστικής και της εκτελεστικής δυνατότητας του οργάνου είναι παρούσες βέβαια και εδώ. Χαρακτηριστικό δείγμα είναι η εξάχορδη λύρα του Γ. Κυπραίου (βλέπε στον τομέα Παλαιά Όργανα) που χρονολογείται στη 2η δεκαετία του 20ου αιώνα, με σκάφος τύπου πολίτικης λύρας αλλά μακρύτερο, και κεφαλή με πρόσθετο κοχλιόσχημο κλειδοθέσιο. Μια προσπάθεια και μορφή αντίστοιχη με αυτήν που εμφανίζεται την ίδια περίοδο στην Κρήτη.